ADHD – czym naprawdę jest zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi?

ADHD – Kompleksowy opis zaburzenia neurorozwojowego, objawy, diagnozowanie u dzieci i dorosłych. Wpływ na relacje społeczne, związki i rodziny. Specjaliści.

Attention Deficit Hyperactivity Disorder, czyli zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi, jest jednym z najlepiej przebadanych zaburzeń neurorozwojowych na świecie. Mimo to wokół ADHD nadal funkcjonuje ogromna liczba mitów. Wiele osób uważa, że zaburzenie to oznacza wyłącznie „nadpobudliwe dziecko”, które nie potrafi usiedzieć w miejscu. W rzeczywistości ADHD jest znacznie bardziej złożonym zaburzeniem dotyczącym funkcjonowania mózgu, regulacji emocji, koncentracji, kontroli impulsów, organizacji życia oraz relacji interpersonalnych.

ADHD nie jest chwilową trudnością, modą internetową ani efektem złego wychowania. Jest zaburzeniem o podłożu neurobiologicznym, które wpływa na codzienne funkcjonowanie zarówno dzieci, jak i osób dorosłych. Objawy mogą utrudniać naukę, pracę, budowanie relacji, prowadzenie domu, zarządzanie emocjami, a nawet dbanie o zdrowie fizyczne.

Według współczesnych badań nad opisywanym w tym artykule zaburzeniem neurorozwojowym wiąże się z odmiennym funkcjonowaniem określonych obszarów mózgu – zwłaszcza tych odpowiedzialnych za tzw. funkcje wykonawcze, czyli planowanie, kontrolę impulsów, przewidywanie konsekwencji i utrzymywanie uwagi. Zaburzenie jest związane między innymi z działaniem neuroprzekaźników takich jak dopamina i noradrenalina.

Najbardziej aktualne standardy diagnostyczne opisane są między innymi przez American Psychiatric Association (DSM-5-TR)

oraz National Institute of Mental Health (NIMH)

.

ADHD – najczęstsze objawy u dzieci i dorosłych

Objawy związane z koncentracją uwagi

Jednym z głównych filarów przedstawionego tu zaburzenia są trudności z utrzymaniem uwagi. Wbrew stereotypom osoby z ADHD nie mają „braku uwagi”, lecz problem z regulacją uwagi. Oznacza to, że ich mózg ma trudność z wyborem, na czym powinien się skupić.

Typowe objawy obejmują:

• łatwe rozpraszanie się,
• zapominanie o codziennych obowiązkach,
• trudność w kończeniu rozpoczętych zadań,
• problemy z organizacją,
• odkładanie obowiązków na później,
• chaos w planowaniu dnia,
• trudność w słuchaniu innych do końca,
• gubienie przedmiotów,
• częste popełnianie błędów przez nieuwagę.

U dzieci może to wyglądać jak „bujanie w obłokach”, zapominanie zeszytów lub problem z wykonywaniem poleceń. U dorosłych częściej objawia się jako chroniczny chaos życiowy, problemy z terminowością, zaległości finansowe lub trudność w utrzymaniu systematyczności.

Nadpobudliwość psychoruchowa

Nadpobudliwość nie zawsze oznacza bieganie po pokoju. U wielu dorosłych cierpiących na to zaburzenie przybiera formę wewnętrznego napięcia psychicznego.

Objawy mogą obejmować:

• potrzebę ciągłego ruchu,
• wiercenie się,
• trudność w odpoczywaniu,
• uczucie „napędu wewnętrznego”,
• nadmierną gadatliwość,
• trudność z wyciszeniem się,
• wykonywanie wielu czynności jednocześnie,
• chroniczne zmęczenie wynikające z przeciążenia układu nerwowego.

Dzieci z ADHD często są określane jako „niegrzeczne”, „hałaśliwe”, „zbyt energiczne”. Tymczasem ich zachowanie wynika z odmiennej pracy układu nerwowego.

Impulsywność i problemy emocjonalne

Impulsywność jest jednym z najbardziej destrukcyjnych objawów tego zaburzenia. Osoby ciepiące na przedstawione w tym artykule zaburzenie często działają zanim pomyślą, co może prowadzić do konfliktów, problemów finansowych, ryzykownych decyzji czy trudności zawodowych.

Najczęściej występujące, charakterystyczne objawy impulsywności:

• przerywanie innym,
• wybuchowość,
• trudność z kontrolą emocji,
• szybkie podejmowanie decyzji,
• zakupy impulsywne,
• problemy z cierpliwością,
• ryzykowne zachowania,
• trudność z tolerowaniem frustracji.

Coraz więcej badań pokazuje, że przedstawiane w tym artykule zaburzenie neurorozwojowe bardzo silnie wiąże się z dysregulacją emocjonalną. W praktyce oznacza to, że osoby z tym zaburzeniem często przeżywają emocje intensywniej niż inni.

Wiarygodne informacje o objawach tego zaburzenia można znaleźć także w Centers for Disease Control and Prevention (CDC)

ADHD – polecani specjaliści

Anna Owsiany

Psycholog

Weronika Topór

Psycholog

Weronika Maruszczak

Psycholog

.

ADHD u dzieci – jak wygląda zaburzenie w dzieciństwie?

ADHD u dzieci – pierwsze objawy

Objawy tego zaburzenia zwykle pojawiają się już we wczesnym dzieciństwie. Nie każde energiczne dziecko ma ADHD, jednak pewne zachowania mogą być sygnałem ostrzegawczym. Szczególną uwagę rodziców powinno zwrócić, zwłaszcza wtedy jeśli wymienione poniżej zachowania występują u dziecka jednocześnie.

Najczęstsze objawy ADHD u dzieci charakteryzują się następującymi zachowaniami:

• ogromna ruchliwość,
• problemy z wykonywaniem poleceń,
• trudność w skupieniu uwagi,
• impulsywność,
• wybuchy emocji,
• problemy z zasypianiem,
• częste zapominanie,
• trudność w siedzeniu w ławce,
• przeszkadzanie innym dzieciom,
• szybkie nudzenie się.

Warto podkreślić, że ADHD bardzo często wpływa na poczucie własnej wartości dziecka. Dziecko słyszące codziennie, że jest „leniwe”, „niegrzeczne”, „nieuważne” lub „niezdyscyplinowane”, zaczyna postrzegać siebie jako gorsze. Na szczęście, w ostatnich latach można zaobserwować trend stałego wzrostu świadomości w wśród rodziców na temat tego jak odpowiednio reagować w takich sytuacjach. Wsparcie okazane dziecku jest kluczowe, a szybka, profesjonalna diagnoza potencjalnego zaburzenia długofalowo pomaga zarówno jemu, jego rodzicom, a także całemu najbliższemu otoczeniu w zrozumieniu problemu.

Szkoła – dlaczego dzieci z ADHD często cierpią w systemie edukacji?

System szkolny jest wyjątkowo wymagający dla dzieci z ADHD. Wielogodzinne siedzenie w ławce, konieczność utrzymywania uwagi i wykonywania monotonnych zadań bywają dla nich niezwykle trudne.

Dziecko z ADHD może:

• mieć wysoką inteligencję, ale słabe oceny,
• zapominać prac domowych,
• mieć problem z organizacją zeszytów,
• przerywać nauczycielowi,
• doświadczać konfliktów z rówieśnikami,
• szybko się zniechęcać,
• mieć trudność z regulacją emocji.

Nieleczone zaburzenie neurorozwojowe zwiększa ryzyko:

• depresji,
• zaburzeń lękowych,
• uzależnień,
• problemów społecznych,
• trudności edukacyjnych,
• niskiej samooceny.

ADHD u dorosłych – dlaczego tak wiele osób odkrywa zaburzenie po latach?

Zaburzenia u dorosłych – niewidzialne cierpienie

Przez wiele lat sądzono, że przedstawione tu zaburzenie dotyczy wyłącznie dzieci. Obecnie wiadomo, że u ogromnej liczby osób objawy utrzymują się także w dorosłości.

Wielu dorosłych przez całe życie słyszy:

• „jesteś chaotyczny”,
• „marnujesz potencjał”,
• „nie potrafisz się zorganizować”,
• „ciągle coś zaczynasz i nie kończysz”,
• „jesteś zbyt emocjonalny”.

Dopiero właściwa – profesjonalna diagnoza tego zaburzenia pozwala im zrozumieć, że ich trudności mają podłoże neurobiologiczne.

ADHD u dorosłych – najczęstsze objawy

Zaburzenia u osób dorosłych często wygląda inaczej niż u dzieci.

Najczęstsze symptomy:

• chroniczne odkładanie spraw,
• trudność z planowaniem,
• bałagan,
• problemy finansowe,
• spóźnianie się,
• trudność w utrzymaniu rutyny,
• impulsywne decyzje,
• szybkie nudzenie się pracą,
• problemy w relacjach,
• silne wahania emocji,
• poczucie przeciążenia psychicznego.

Wiele osób z opisanym w tym artykule zaburzeniem doświadcza także tzw. hiperfokusu – bardzo intensywnego skupienia na interesującym temacie, przy jednoczesnym ignorowaniu innych obowiązków.

Diagnoza ADHD – jak wygląda profesjonalne rozpoznanie zaburzenia?

Diagnoza ADHD – dlaczego sam test internetowy nie wystarcza?

Internetowe testy mogą być wskazówką, ale nie zastępują profesjonalnej diagnozy. ADHD jest zaburzeniem złożonym i wymaga bardzo dokładnej oceny specjalisty.

Profesjonalna diagnoza zaburzenia powinna obejmować następujące elementy procesu:

• szczegółowy wywiad kliniczny,
• analizę objawów z dzieciństwa,
• ocenę funkcjonowania w różnych obszarach życia,
• wykluczenie innych zaburzeń,
• ocenę funkcji poznawczych,
• analizę historii rodzinnej,
• ocenę emocjonalną i społeczną.

Diagnozę najczęściej przeprowadza:

• psychiatra,
• psycholog kliniczny,
• neuropsycholog,
• zespół specjalistów danego zaburzenia neurorozwojowego.

Diagnoza ADHD u dzieci – etapy procesu diagnostycznego

Diagnoza zaburzenia u dzieci zwykle obejmuje:

1. Wywiad z rodzicami

Specjalista analizuje:

• rozwój dziecka,
• zachowanie w domu,
• relacje społeczne,
• problemy szkolne,
• historię ciąży i porodu,
• występowanie zaburzenia w rodzinie.

2. Informacje ze szkoły

Nauczyciele często wypełniają specjalne kwestionariusze dotyczące zachowania dziecka.

3. Obserwacja dziecka

Psycholog ocenia:

• koncentrację,
• impulsywność,
• poziom aktywności,
• regulację emocji.

4. Testy psychologiczne

Mogą obejmować:

• testy uwagi,
• testy pamięci roboczej,
• ocenę funkcji wykonawczych,
• kwestionariusze diagnostyczne.

Diagnoza u dorosłych – dlaczego jest tak trudna?

Diagnoza u dorosłych bywa skomplikowana, ponieważ wiele osób nauczyło się maskować objawy.

Proces diagnostyczny obejmuje:

• analizę dzieciństwa,
• ocenę obecnych trudności,
• wywiad kliniczny,
• kwestionariusze dotyczące konkretnego zaburzenia neurorozwojowego,
• wykluczenie innych zaburzeń.

Bardzo ważne jest odróżnienie przedstawionego tu zaburzenia od:

• depresji,
• zaburzeń lękowych,
• zaburzeń osobowości,
• zaburzeń afektywnych,
• wypalenia zawodowego,
• traumy.

Wysokiej jakości standardy diagnostyczne opisuje także World Health Organization (WHO) – ICD-11

Jeśli nie wiesz jak rozpocząć przygotowania do pierwszego spotkania z psychologiem lub psychoterapeutą, nie wiesz gdzie szukać odpowiedniego specjalisty, lub chciałbyś dowiedzieć się więcej o innych obszarach pomocy psychologicznej – skorzystaj z linków poniżej.

.

ADHD a relacje – jak zaburzenie wpływa na związki i rodzinę?

W związku – dlaczego relacje bywają tak trudne?

Opisywane w tym artykule zaburzenie bardzo silnie wpływa na relacje interpersonalne. Partner osoby z ADHD często ma poczucie chaosu, niestabilności i przeciążenia emocjonalnego.

Najczęstsze problemy:

• zapominanie ważnych spraw,
• impulsywne reakcje,
• trudność z komunikacją,
• problemy organizacyjne,
• nieregularność emocjonalna,
• wybuchy frustracji,
• nadmierna impulsywność finansowa,
• trudność z przewidywalnością.

Osoba cierpiąca na to zaburzenie często doświadcza ogromnego poczucia winy. Wie, że zawodzi bliskich, ale jednocześnie ma trudność z kontrolą własnego funkcjonowania.

ADHD a rodzina – wpływ na dzieci i rodziców

Rodzice doświadczający opisywanego tu zaburzenia często mają trudność z:

• organizacją życia rodzinnego,
• utrzymaniem rutyny,
• regulacją emocji,
• konsekwencją wychowawczą.

Jednocześnie osoby zaburzone bywają niezwykle kreatywne, spontaniczne, empatyczne i pełne energii.

Dzieci rodziców z ADHD mogą doświadczać:

• chaosu organizacyjnego,
• nieprzewidywalności,
• dużej emocjonalności w domu.

Jednak przy odpowiednim leczeniu i terapii rodzina może funkcjonować bardzo dobrze.

ADHD a relacje społeczne

Osoby cierpiące na przedstawione tu zaburzenie często:

• przerywają innym,
• zapominają o kontaktach,
• mają trudność ze słuchaniem,
• bywają impulsywne,
• nadmiernie reagują emocjonalnie.

To może prowadzić do:

• konfliktów,
• odrzucenia społecznego,
• izolacji,
• problemów zawodowych.

Wiele osób przez lata doświadcza niezrozumienia, co zwiększa ryzyko depresji i zaburzeń lękowych.

Terapia ADHD – jak wygląda skuteczne leczenie?

Terapia ADHD – czy to zaburzenie można wyleczyć?

ADHD jest zaburzeniem neurorozwojowym, co oznacza, że nie „znika” całkowicie. Można jednak bardzo skutecznie zmniejszyć objawy i poprawić jakość życia.

Leczenie ADHD zwykle obejmuje:

• psychoterapię,
• psychoedukację,
• trening funkcji wykonawczych,
• farmakoterapię,
• wsparcie środowiskowe,
• terapię rodzinną.

Psychoterapia ADHD – terapia poznawczo-behawioralna CBT

Jedną z najlepiej przebadanych metod jest Cognitive Behavioral Therapy.

CBT pomaga osobom cierpiącym na opisywane tu zaburzenie:

• organizować codzienność,
• zarządzać emocjami,
• radzić sobie z impulsywnością,
• budować rutyny,
• poprawiać samoocenę,
• rozwijać strategie koncentracji.

Terapia poznawczo-behawioralna jest szczególnie skuteczna u dorosłych z tym zaburzeniem neurorozwojowym.

Psychoterapia ADHD – terapia schematów

Terapia schematów pomaga osobom, które przez lata doświadczały krytyki i odrzucenia.

W przypadku omawianego zaburzenia często rozwijają się schematy:

• porażki,
• wadliwości,
• odrzucenia,
• niewystarczającej samokontroli.

Praca terapeutyczna koncentruje się na zmianie głęboko zakorzenionych przekonań o sobie.

Terapia ADHD – podejście psychodynamiczne

Psychoterapia psychodynamiczna pomaga zrozumieć emocjonalne skutki życia z omawianym w tym artykule zaburzeniem.

Osoby z tym zaburzeniem często noszą w sobie:

• wstyd,
• poczucie odrzucenia,
• chroniczne napięcie,
• lęk przed oceną,
• doświadczenia niepowodzeń.

Terapia psychodynamiczna skupia się na głębszym rozumieniu relacji, emocji i mechanizmów psychicznych.

Terapia ADHD – coaching

Coraz popularniejszy staje się coaching.

Coach pomaga:

• planować zadania,
• budować system organizacji,
• wypracowywać nawyki,
• kontrolować prokrastynację,
• rozwijać strategie działania.

Należy jednak pamiętać i jest bardzo istotne – coaching nie zastępuje diagnozy ani psychoterapii.

Jak powszechnie wiadomo – nie ma jednego idealnego nurtu terapeutycznego, praca nad zaburzeniami będzie wyglądać inaczej w każdym z nich. Jeśli nie jesteś pewien, który nurt terapeutyczny będzie najlepszy do poradzenia sobie z wybranym zaburzeniem, sprawdź skrócony opis większości najbardziej popularnych nurtów w których, pracują psycholodzy i psychoterapeuci. Dodatkowo, każdy z wybranych nurtów ma własną podstronę, na której znajdziesz jego szczegółowy opis. Zapoznanie się z tymi informacjami z pewnością poszerzy Twoją wiedzę i pomoże dokonać ostatecznego wyboru specjalisty.

Farmakoterapia – kiedy leki są potrzebne?

Farmakoterapia może być bardzo skuteczna, szczególnie przy nasilonych objawach.

Najczęściej stosuje się:

• leki stymulujące,
• leki niestymulujące.

Leczenie farmakologiczne powinno być prowadzone wyłącznie przez lekarza psychiatrę.

Wiarygodne informacje dotyczące leczenia tego zaburzenia znajdują się również w Mayo Clinic – ADHD Overview

oraz Children and Adults with Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder (CHADD)

.

Psycholog ADHD – jak wybrać dobrego specjalistę?

Psycholog ADHD – na co zwrócić uwagę?

Wybór odpowiedniego specjalisty ma ogromne znaczenie.

Dobry psycholog ADHD powinien:

• posiadać doświadczenie kliniczne,
• znać aktualne kryteria diagnostyczne,
• rozumieć to konkretne zaburzenie neurorozwojowe u dorosłych i dzieci,
• mieć doświadczenie w pracy z funkcjami wykonawczymi,
• prowadzić psychoedukację,
• unikać stereotypów dotyczących tego konkretnego zaburzenia.

Psychoterapeuta ADHD – jakie pytania warto zadać?

Przed rozpoczęciem terapii warto zapytać:

• Czy specjalista diagnozuje opisywane w tym artykule zaburzenie?
• Jakie ma doświadczenie?
• W jakim nurcie pracuje?
• Czy prowadzi terapię ADHD u dorosłych?
• Czy współpracuje z psychiatrą?
• Jak wygląda plan terapii?

Dobry terapeuta nie powinien bagatelizować objawów ani sprowadzać ADHD do „braku dyscypliny”.

Zaburzenie a życie zawodowe – dlaczego praca może być ogromnym wyzwaniem?

ADHD w pracy – codzienne trudności

Osoby z ADHD często są bardzo inteligentne i kreatywne, ale mają problem z:

• terminowością,
• organizacją,
• monotonnymi zadaniami,
• utrzymaniem koncentracji,
• zarządzaniem czasem.

Jednocześnie wiele osób świetnie radzi sobie w zawodach wymagających:

• kreatywności,
• szybkiego reagowania,
• wysokiej energii,
• innowacyjnego myślenia.

ADHD a zdrowie psychiczne – współwystępujące zaburzenia

Często spotka się kilka zaburzeń występujących obok siebie, poniżej prezentujemy przykłady kilku z nich:

ADHD i depresja

Wieloletnie niezrozumienie i chroniczne poczucie porażki mogą prowadzić do depresji.

Objawy depresji w ADHD często obejmują:

• utratę motywacji,
• poczucie bezwartościowości,
• wyczerpanie,
• problemy ze snem,
• izolację społeczną.

ADHD i zaburzenia lękowe

Wiele osób z tym zaburzeniem żyje w ciągłym napięciu.

Lęk może wynikać z:

• chaosu organizacyjnego,
• obawy przed oceną,
• doświadczeń porażek,
• trudności zawodowych i relacyjnych.

ADHD i uzależnienia

Nieleczone zaburzenie neurorozwojowe zwiększa ryzyko:

• uzależnień od substancji,
• uzależnienia od internetu,
• kompulsywnych zakupów,
• uzależnień behawioralnych.

Wynika to między innymi z poszukiwania stymulacji oraz trudności z kontrolą impulsów.

ADHD – dlaczego właściwa diagnoza może zmienić życie?

ADHD – zrozumienie siebie jako początek zmiany

Dla wielu osób diagnoza tego zaburzenia jest momentem przełomowym. Po latach krytyki i poczucia „bycia gorszym” zaczynają rozumieć, że ich trudności mają biologiczne podłoże.

Diagnoza każdej przypadłości może:

• poprawić samoocenę,
• pomóc w leczeniu,
• poprawić relacje,
• zmniejszyć poczucie winy,
• uporządkować życie,
• zwiększyć skuteczność zawodową.

ADHD nie oznacza braku inteligencji ani słabości. Wiele osób z tym zaburzeniem posiada ponadprzeciętną kreatywność, energię, intuicję i zdolność nieszablonowego myślenia.

ADHD – podsumowanie najważniejszych informacji

ADHD – dlaczego nie warto ignorować objawów?

Attention Deficit Hyperactivity Disorder jest poważnym zaburzeniem neurorozwojowym wpływającym na niemal każdy obszar życia człowieka – od edukacji, przez relacje, po zdrowie psychiczne i funkcjonowanie zawodowe.

Najważniejsze fakty:

• Zaburzenie występuje zarówno u dzieci, jak i dorosłych,
• objawy mogą wyglądać inaczej u różnych osób,
• profesjonalna diagnoza wymaga dokładnej oceny klinicznej,
• psychoterapia ADHD może znacząco poprawić jakość życia,
• odpowiedni psycholog i psychoterapeuta mają ogromne znaczenie,
• Podobnie jak inne zaburzenia neurorozwojowe wpływa na związki, rodzinę i relacje społeczne,
• leczenie może obejmować terapię, psychoedukację i farmakoterapię.

Jeśli podejrzewasz ADHD u siebie lub bliskiej osoby, warto skonsultować się ze specjalistą posiadającym doświadczenie w diagnozie i terapii ADHD. Wczesne rozpoznanie może znacząco zmniejszyć cierpienie psychiczne i poprawić funkcjonowanie w codziennym życiu.