Depresja
Brak siły i energii do działania, przewlekły smutek, utrata dotychczasowych zainteresowań, niechęć do wszelkich aktywności, które wcześniej sprawiały przyjemność, problemy z koncentracją uwagi, negatywne myślenie o sobie i o swojej przyszłości, nadmierna senność, brak apetytu, chęć, by schować się przed wszystkimi ludźmi i całym światem…
Co to jest depresja ?
Depresja jest jedną z najczęściej występujących chorób psychicznych. Jest uważana za chorobę przewlekłą. Czasem zanim zostanie rozpoznana i trafnie zdiagnozowana rozwija się bardzo długo i powoli, stopniowo odbierając energię i motywację do działania. Czasem osoby z otoczenia mają mylne wrażenie, że brak aktywności chorego wynika z jego lenistwa, co dodatkowo opóźnia trafną diagnozę i leczenie. Czasem depresja jest konsekwencją negatywnych wydarzeń w życiu chorego lub wzięcia przez niego na siebie zbyt wielu obowiązków i wykonywania ich według stawianych samemu sobie najwyższych standardów. Czasem przedłużająca żałoba po utracie bliskiej osoby przechodzi w depresję. Każdy chory ma swoją niepowtarzalną historię depresji, historię doświadczanego przez siebie ogromnego cierpienia które ona powoduje. Depresja dotyka osoby w różnym wieku, zarówno dorosłych, młodzież i dzieci niezależnie od sytuacji osobistej, miejsca zamieszkania czy statusu finansowego.
Depresja – polecani specjaliści
Depresja i jej wpływ na inne osoby
Zaburzenie depresyjne jest dla chorego związane z silnym cierpieniem objawiającym się wielu obszarach jego funkcjonowania. Depresja dotyka nie tylko jednej osoby, ale często także całej rodziny. Wycofanie się z wypełniania zadań osobistych, zawodowych i rodzinnych może powodować poważne konsekwencje nie tylko dla samego chorego, ale także trudności i wyzwania dla jego bliskich. Osobie chorej na depresję często towarzyszą negatywne myśli o sobie samym i o przyszłości np. „jestem beznadziejny”, „nic w życiu mi się nie udaje”, „zawsze tak będzie”. Taki sposób myślenia utrwala obniżony nastrój, potęguje smutek który jest charakterystyczny dla depresji.
Osoba z depresją ma obniżoną motywację do podejmowania jakichkolwiek aktywności, w tym także codziennych jak np. pójście do pracy, zrobienie zakupów, przygotowanie posiłku czy udział w spotkaniach ze znajomymi lub rodziną, które wcześniej bardzo lubiła. Przy ciężkim epizodzie depresji chory nie ma siły by wstać z łóżka, zadbać o higienę osobistą czy zjeść przygotowany przez kogoś innego posiłek. Dawne przyjemności nie sprawiają radości, aktywności których wykonywanie dawniej przychodziło z lekkością, stają się przerastającym wyzwaniem. Z zaburzeniem depresyjnym często związane są problemy ze snem, np. trudności z zasypaniem lub nadmierna senność w ciągu dnia, utrata apetytu oraz znacząco obniżony poziom energii.
Depresja jest chorobą, która często w znaczący sposób utrudnia funkcjonowanie w istotnych obszarach życia takich jak praca lub nauka, relacje rodzinne, kontakty społecznie oraz wypełnianie codziennych obowiązków.
Objawy depresji
Depresji towarzyszą zmiany na poziomie emocjonalnym, w sposobie myślenia, objawy fizjologiczne oraz zmiana zachowania. Depresja jest chorobą, która charakteryzuje się obniżonym nastrojem. Często osoby z depresją odczuwają smutek, zwiększoną płaczliwość, poczucie pustki. U niektórych osób charakterystyczną zmianą związaną z pojawieniem się depresji jest zwiększona drażliwość. Sytuacje, które sprawiały radość nie cieszą, okoliczności które do tej pory były postrzegane jako neutralne nagle zaczynają wywoływać złość lub podenerwowanie. Zmiana nastroju jest zauważalna przez otoczenie. Czasem, w przypadku długotrwałej depresji która jest nierozpoznana i nie leczona, można mieć wrażenie że chora osoba „ma taki charakter”. Warto wtedy skonsultować się ze specjalistą, który zweryfikuje co jest przyczyną obniżonego lub drażliwego nastroju, czy wynika on z cech osobowości czy z nierozpoznanej do tej pory depresji.
Kolejnym obszarem funkcjonowania, który zmienia depresja jest obszar poznawczy, czyli sposób w jaki myślimy.
Zmiany w obszarze myślenia osoby chorującej na depresję mogą przejawiać się w doświadczaniu przez nią trudności w podejmowaniu decyzji, planowaniu i analizowaniu różnych czarnych, katastroficznych scenariuszy, które się mogą wydarzyć w przyszłości. Często osobie z depresją towarzyszy obniżona samoocena oraz poczucie bycia bezwartościową. Charakterystyczne dla depresyjnego sposobu myślania są ruminacje czyli rozmyślanie i analizowanie przeszłych wydarzeń skoncentrowane na poszukiwaniu własnych błędów lub niepowodzeń. Skupianie się na porażkach, nie wykorzystanych szansach, rozpamiętywanie wydarzeń które wydarzyły się w przeszłości negatywnie wpływają na nastrój i samopoczucie. Ruminacje pogłębiają obniżony nastrój nie przynosząc ulgi w cierpieniu ani nie dając rozwiązań doświadczanych problemów.
Sygnałem alarmowym są pojawiające się myśli samobójcze lub nawracające myśli o śmierci. Takich sygnałów nigdy nie wolno lekceważyć. Jeśli się pojawiają konieczny jest pilny kontakt ze specjalistą, który pomoże ocenić ryzyko zagrożenia zdrowia i życia oraz pomoże dobrać odpowiednią formę leczenia.
Jak rozpoznać depresję?
Depresji towarzyszą zmiany w obszarze funkcjonowania fizjologicznego. Osoby cierpiące na depresję często skarżą się na przewlekłe zmęczenie. Zmęczenie w przypadku zaburzeń depresyjnych utrzymuje się niezależnie od czasu przeznaczonego na odpoczynek. W depresji może pojawić się bezsenność która towarzyszy przez dłuższy czas a także trudności z zasypianiem wieczorem czy wybudzanie się w nocy. Inną trudnością, która może wystąpić u osoby z depresją jest nadmierna senność powodująca, że osoba przesypia większość doby lub udaje się wielokrotnie na drzemki w ciągu dnia. Nawet jeśli chory śpi w nocy, w ciągu dnia może mu towarzyszyć poczucie nieustannego zmęczenia lub braku energii. Objawem depresji może być także zmiana apetytu. Najczęściej pojawia się obniżony apetyt a w konsekwencji zmiana masy ciała. Zdarza się , że osoba z depresją ma zwiększony apetyt szczególnie na słodycze i inne mało odżywcze produkty, które zjada „na poprawę nastroju”.
Zmianie ulega zachowanie osoby chorej na depresję. W związku z chorobą często osoba wycofuje się z kontaktów rodzinnych i społecznych, woli zostać w domu, spędzać czas samotnie, często leżąc w łóżku czy na kanapie. Brak energii powoduje zmiany w obszarze podstawowych obowiązków, zaniedbanie higieny osobistej czy podstawowego zadbania o dom. Osoba z depresją odkłada na później wykonywanie codziennych czynności. Ma poczucie, że „nie może się zabrać” do wykonania aktywności które wcześniej nie sprawiały jej problemu. Cierpienie związane z depresją, obniżony nastrój powoduje że chory szuka sposobów poradzenia sobie z chorobą. Zdarza się że poprzez alkohol lub leki dostępne bez recepty stara się poprawić swój nastrój. Czasem aby ulżyć cierpieniu i uniknąć przytłaczających, negatywnych myśli ucieka do świata wirtualnego, np. godzinami oglądając filmy, grając w gry na komputerze lub przeglądając media społecznościowe. Jednak takie działania mogą się utrwalić chwilowo tyko maskując obraz depresji a w konsekwencji powodując inne, dodatkowe trudności, np. uzależnianie od alkoholu czy internetu.
Diagnoza depresji
Aby rozpoznać depresję (wg. obowiązującej w Polsce klasyfikacji ICD -10 oraz stopniowo wprowadzanej klasyfikacji ICD-11) konieczne jest występowanie obniżonego nastroju, rozumianego jako smutek, drażliwość lub poczucie pustki albo utrata zainteresowań i przyjemności przez co najmniej 2 tygodnie.
Inne objawy, które mogą towarzyszyć depresji to problemy z koncentracją uwagi, poczucie beznadziejności, negatywne widzenie przyszłości, poczucie winy, niska samoocena, myśli samobójcze, problemy ze snem, zmiana apetytu oraz utrata energii. Depresja u każdej osoby może wyglądać inaczej – czasem objawy są bardziej nasilone i widoczne, a czasem bardziej subtelne i przez to trudniej je dostrzec.
Klasyfikacja DSM-5
W Stanach Zjednoczonych i w wielu badaniach klinicznych standardem jest klasyfikacja DSM-5 (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders).
Według DSM-5, aby zdiagnozować dużą depresję, musi wystąpić co najmniej 5 z poniższych objawów w ciągu tego samego 2-tygodniowego okresu, przy czym co najmniej jednym z nich musi być obniżony nastrój lub utrata zainteresowań/przyjemności:
- Obniżony nastrój przez większą część dnia, niemal codziennie (u dzieci może objawiać się drażliwością).
- Znaczne zmniejszenie zainteresowań lub przyjemności ze wszystkich (lub prawie wszystkich) czynności (anhedonia).
- Znaczny spadek lub wzrost wagi (bez diety) lub zmiana apetytu.
- Bezsenność lub nadmierna senność niemal każdego dnia.
- Pobudzenie lub spowolnienie psychoruchowe (zauważalne dla otoczenia).
- Zmęczenie lub utrata energii.
- Poczucie bezwartościowości lub nadmierne, nieuzasadnione poczucie winy.
- Zmniejszona zdolność myślenia, koncentracji lub niemożność podjęcia decyzji.
- Nawracające myśli o śmierci, myśli samobójcze (z planem lub bez).
Ważne: Objawy te muszą powodować klinicznie istotne cierpienie lub upośledzenie funkcjonowania społecznego/zawodowego i nie mogą być skutkiem działania substancji (narkotyków, leków) lub innego schorzenia.
Depresja u każdej osoby wygląda inaczej, może mieć różne stopnie nasilenia. W trakcie łagodnego epizodu depresji występują opisane objawy, ale mogą być one subtelne. Chory pomimo doświadczanego cierpienia, wkładając duży wysiłek jest w stanie funkcjonować społecznie oraz wypełniać obowiązki zawodowe, co może powodować mylne wrażenie, że nie ma powodów do niepokoju. W trakcie umiarkowanego epizodu depresji zaobserwować można wyraźne trudności w funkcjonowaniu osoby zmagającej się z depresją i ograniczenie jej aktywności. Ciężka depresja powoduje znaczące lub całkowite wycofanie się z aktywności w obszarze zawodowym i rodzinnym. Niezależnie od nasilenia objawów depresji, jest ona chorobą i wymaga leczenia z udziałem specjalisty.
Jak często występuje depresja?
Depresja jest jednym z najczęściej rozpoznawanych zaburzeń psychicznych. WHO informuje, że na świecie na depresję cierpi ok. 280 milionów ludzi, czyli około 3,8%. Według szacunków ok 5% osób dorosłych przez pewien okres swojego życia zmaga się z depresją. Szacunkowe dane z NFZ oparte na sprzedaży leków refundowanych sugerują, że w 2021r. około 1,5 miliona osób w Polsce przyjmowało leki antydepresyjne na receptę. Depresja może pojawić się u każdego, niezależnie od wieku, płci, miejsca zamieszkania czy sytuacji osobistej.
Czy zachoruję na depresję?
Trudno wskazać jednoznacznie przyczynę depresji. Najczęściej pojawia się ona w wyniku splotu różnych czynników – biologicznych, psychologicznych i oddziaływań środowiska. Nie da się jednoznacznie przewidzieć, kto zachoruje na depresję, a kto nie. Czasem, kiedy występuje kilka czynników ryzyka jedna osoba zachoruje, a inna pomimo podobnych czynników ryzyka nie zachoruje.
Środowisko w jakim żyjemy na co dzień może nas chronić przez wystąpieniem depresji albo dodatkowo zwiększać ryzyko zachorowania. Długotrwały stres związany np. z problemami finansowymi, trudnościami w pracy, przeciążenie obowiązkami, samotność a także sytuacje kryzysowe lub traumatyczne zwiększają ryzyko wystąpienia choroby.
Czynniki ryzyka
Biologiczne czynniki zwiększające ryzyko wystąpienia depresji to:
- istotne zmiany hormonalne w organizmie , np. choroby tarczycy, okres ciąży i połogu, czas menopauzy.
- występowanie depresji w rodzinie– jeśli ktoś z krewnych choruje na depresję, jest większa podatność na tą chorobę u jego bliskich,
- przewlekłe choroby somatyczne,
- zaburzenia w równowadze neuroprzekaźników,
Czynniki psychologiczne zwiększające ryzyko depresji:
- trudności w regulacji emocjonalnej, rozumieniu swoich emocji a także niskie umiejętności radzenia sobie z nieprzyjemnymi emocjami, szczególnie z sytuacjami budzącymi stres zwiększają ryzyko depresji,
- perfekcjonizm, czyli stawianie sobie bardzo wysokich, często nierealistycznych wymagań, dążenie do doskonałości za wszelką cenę podnosi prawdopodobieństwo zachorowania,
- niska samoocena oraz wysoka samokrytyka wzmacnia negatywne myślenie o sobie samym oraz wycofywanie się z aktywności co jest kolejnym czynnikiem ryzyka zachorowania na depresję,
- pesymizm czyli koncentracja uwagi oraz myśli na negatywnych aspektach wydarzeń które miały miejsce, przewidywanie negatywnych scenariuszy przyszłości,
- ruminacyjny styl myślenia czyli częste rozmyślanie i analizowanie przeszłych wydarzeń skoncentrowane na analizie swoich własnych błędów lub niepowodzeń
Wcześniejsze występowanie epizodów depresyjnych także zwiększa ryzyko pojawienia się kolejnego nawrotu.
Dobre relacje z innymi, pewność siebie oraz optymizm towarzyszący nam na co dzień pomaga cieszyć się dobrym zdrowiem psychicznym, jednocześnie zwiększając szansę na poradzenie sobie z wyzwaniami i trudnymi wydarzeniami, które czasem spotykają każdego człowieka. Adekwatne stawianie sobie oczekiwań, umiejętność bycia obecnym „tu i teraz”, zauważania swoich myśli bez ich nadmiernego analizowania, wdzięczność i docenianie tego co mamy jest kolejnym czynnikiem zmniejszającym ryzyko wystąpienia depresji.
Jak leczyć depresję?
Kiedy depresja dotyka nas samych, lub ktoś z naszych bliskich cierpi na depresję szukamy pomocy i zadajemy sobie pytanie, jak leczyć depresję?
Leczenie depresji powinno być dostosowane do indywidualnej sytuacji i potrzeb pacjenta. Najczęściej stosuje się połączenie farmakoterapii i psychoterapii.
W przypadku łagodnego epizodu depresji często wystarczającą formą leczenia depresji jest psychoterapia, która pomaga we wprowadzeniu zmian w sposobie funkcjonowania oraz stylu życia. Psychoterapia jest także wskazana jako uzupełnienie farmakoterapii czyli element leczenia depresji w cięższych postaciach. Celem psychoterapii jest zmiana dotychczasowych nawyków i wzorców zachowań, rozwinięcie umiejętności radzenia sobie z emocjami, modyfikacja sposobu myślenia oraz wzrost poczucia własnej wartości i pewności siebie. Szczegółowe cele ustalane są z psychoterapeutą w początkowym etapie terapii w zależności od rozpoznanych trudności przyczyniających się do powstania zaburzenia.
Najczęściej rekomendowana jest psychoterapia poznawczo-behawioralna CBT . Psychoterapeuta pracujący w tym nurcie pomaga w zidentyfikowaniu negatywnych wzorców myślenia oraz w wypracowaniu bardziej adaptacyjnych i realistycznych myśli. W trakcie terapii osoba z depresją stopniowo podejmuje różne aktywności, w tym także sprawiające przyjemność.
Inne terapie to np. Terapia akceptacji i zaangażowania ACT oraz psychoterapia psychodynamiczna. Uczestnicząc w terapii ACT osoba z depresją uczy się zauważania swoich myśli bez wchodzenia w ruminacje, w także przy wsparciu psychoterapeuty wypracowuje zachowania, które pozwalają żyć w sposób zgodny jej z wartościami.
W psychoterapii psychodynamicznej psychoterapeuta pomaga osobie z depresją przepracować negatywne wzorce funkcjonowania wynikające z osobowości które leżą u podstaw pojawienia się zaburzenia depresyjnego.
Podsumowanie
Depresja jest chorobą przewlekłą na którą cierpi bardzo wiele osób. W zdecydowanej większości sytuacji jest ona uleczalna po właściwym rozpoznaniu oraz wdrożeniu odpowiedniego leczenia.
Jeśli podejrzewasz, że możesz mieć depresję:
- Nie diagnozuj się samodzielnie, z wykorzystaniem Internetu.
- Umów się do lekarza psychiatry (nie jest potrzebne skierowanie) lub do psychoterapeuty.
- Powiedz o swoich objawach, doświadczanym cierpieniu i podejrzeniach diagnostycznych.
- Wspólnie z lekarzem lub psychoterapeutą ustal plan leczenia
Jeśli podejrzewasz, że ktoś z Twojego otoczenia cierpi na depresję wspieraj go poprzez życzliwą obecność, wysłuchaj go oraz pomóż mu zorganizować wizytę u psychoterapeuty lub u psychiatry.
Więcej informacji z zakresu psychologii znajdziesz na stronach: