Uzależnienia – czym są naprawdę i dlaczego potrafią przejąć kontrolę nad życiem człowieka?

Uzależnienia – kompleksowy opis rodzajów uzależnień występujących u dzieci i dorosłych, metody diagnozy, sposoby leczenia, polecani specjaliści.

Uzależnienia należą do najpoważniejszych problemów zdrowia psychicznego XXI wieku. Jeszcze kilkadziesiąt lat temu kojarzono je głównie z alkoholem lub narkotykami. Dziś wiadomo już, że uzależnienie może dotyczyć niemal każdej czynności lub substancji, która daje chwilową ulgę, przyjemność albo pozwala uciec od trudnych emocji. Uzależnić można się nie tylko od alkoholu, nikotyny czy opioidów, ale również od hazardu, internetu, pornografii, zakupów, pracy, mediów społecznościowych, a nawet relacji interpersonalnych.

Współczesna psychiatria i psychologia traktują uzależnienie jako złożone zaburzenie psychiczne i neurobiologiczne, które wpływa na funkcjonowanie mózgu, emocji, relacji społecznych oraz całego organizmu człowieka. Problem uzależnień dotyczy zarówno dzieci, nastolatków, jak i dorosłych – niezależnie od wieku, statusu społecznego czy poziomu wykształcenia.

Według World Health Organization (WHO)

oraz American Psychiatric Association (APA)

uzależnienia są przewlekłymi zaburzeniami wymagającymi profesjonalnej diagnozy i leczenia. Najnowsze badania neuropsychologiczne pokazują, że uzależnienie nie jest „brakiem silnej woli”, lecz poważnym zaburzeniem mechanizmów kontroli impulsów, nagrody i regulacji emocjonalnej.

Uzależnienia – polecani specjaliści

Ewa Szkudlarek

Psycholog, Certyfikowany Psychoterapeuta

Monika Tańska

Psycholog, Psychoterapeuta w trakcie szkolenia

Barbara Pacyna-Lipińska

Psycholog, Certyfikowany Psychoterapeuta

Uzależnienie – definicja psychologiczna i medyczna

Uzależnienie to stan psychiczny i często również fizyczny, w którym człowiek odczuwa przymus przyjmowania określonej substancji lub wykonywania konkretnej czynności mimo występowania negatywnych konsekwencji zdrowotnych, rodzinnych, zawodowych i społecznych.

Najważniejsze cechy uzależnienia obejmują:

• utratę kontroli nad zachowaniem,
• przymus wykonywania danej czynności lub przyjmowania substancji,
• rozwijanie tolerancji,
• występowanie objawów odstawiennych,
• zaniedbywanie obowiązków,
• kontynuowanie zachowania mimo szkód,
• podporządkowanie życia uzależnieniu.

W klasyfikacjach diagnostycznych World Health Organization oraz American Psychiatric Association uzależnienia znajdują się w grupie zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania.

Uzależnienia – jak działają na mózg?

Jednym z najważniejszych odkryć współczesnej neuropsychologii jest fakt, że uzależnienie zmienia funkcjonowanie mózgu.

Kluczową rolę odgrywa układ nagrody, związany przede wszystkim z dopaminą. Dopamina jest neuroprzekaźnikiem odpowiedzialnym za:

• odczuwanie przyjemności,
• motywację,
• uczenie się,
• wzmacnianie zachowań.

Substancje psychoaktywne oraz niektóre zachowania uzależniające powodują gwałtowne wyrzuty dopaminy. Mózg zaczyna „uczyć się”, że dana substancja lub czynność jest niezwykle ważna dla przetrwania.

W efekcie:

• rośnie potrzeba powtarzania zachowania,
• osłabia się kontrola impulsów,
• spada zdolność do odraczania gratyfikacji,
• człowiek coraz bardziej koncentruje życie wokół uzależnienia.

Badania publikowane przez National Institute on Drug Abuse (NIDA)

pokazują, że przewlekłe uzależnienie prowadzi do zmian w korze przedczołowej odpowiedzialnej za podejmowanie decyzji, planowanie i kontrolę zachowania.

Uzależnienia – rodzaje uzależnień i różnice pomiędzy nimi

Poniżej przedstawiamy najczęściej spotykane rodzaje uzależnień:

Uzależnienie od substancji psychoaktywnych

To najbardziej klasyczna forma uzależnienia.

Obejmuje między innymi:

• alkohol,
• nikotynę,
• narkotyki,
• opioidy,
• benzodiazepiny,
• leki nasenne,
• dopalacze.

W uzależnieniach chemicznych dochodzi zwykle do:

• silnych objawów odstawienia,
• rozwoju tolerancji,
• fizycznego wyniszczenia organizmu.

Uzależnienie od alkoholu

Uzależnienie od alkoholu jest jednym z najbardziej rozpowszechnionych uzależnień na świecie. Szczególnie niebezpieczne jest to, że alkohol pozostaje substancją społecznie akceptowaną. W wielu kulturach picie alkoholu jest utożsamiane z relaksem, świętowaniem, integracją czy sposobem radzenia sobie ze stresem.

Uzależnienie alkoholowe – dlaczego rozwija się tak podstępnie?

Początkowo osoba pijąca może:

• sięgać po alkohol wyłącznie okazjonalnie,
• traktować go jako sposób rozluźnienia,
• pić „dla towarzystwa”,
• tłumaczyć picie stresem lub zmęczeniem.

Z czasem jednak pojawia się:

• wzrost tolerancji,
• potrzeba częstszego picia,
• utrata kontroli nad ilością wypijanego alkoholu,
• głód alkoholowy,
• picie mimo szkód,
• ciągi alkoholowe,
• problemy rodzinne i zawodowe.
• objawy abstynencyjne.

Uzależnienie od alkoholu – objawy psychiczne

Psychiczne objawy alkoholizmu obejmują:

• obsesyjne myślenie o alkoholu,
• planowanie okazji do picia,
• drażliwość bez alkoholu,
• zaprzeczanie problemowi,
• racjonalizowanie picia,
• agresję,
• zmienność nastroju,
• zaburzenia koncentracji,
• poczucie winy po spożyciu.

Bardzo charakterystycznym mechanizmem jest iluzja i zaprzeczanie. Osoba uzależniona często szczerze wierzy, że „ma wszystko pod kontrolą”.

Uzależnienie od alkoholu – skutki zdrowotne

Długotrwały alkoholizm prowadzi między innymi do:

• marskości wątroby,
• uszkodzenia mózgu,
• neuropatii,
• chorób serca,
• depresji,
• zaburzeń pamięci,
• psychoz alkoholowych,
• zwiększonego ryzyka samobójstw.

Uzależnienie od narkotyków – jak substancje psychoaktywne przejmują kontrolę nad mózgiem?

Uzależnienie od narkotyków – mechanizm działania

Narkotyki wpływają bezpośrednio na układ nerwowy i bardzo silnie oddziałują na układ nagrody.

Do najczęściej używanych substancji należą:

• kokaina,
• heroina,
• amfetamina,
• metamfetamina,
• marihuana,
• MDMA,
• LSD,
• fentanyl.

Każda z tych substancji działa nieco inaczej, jednak wszystkie prowadzą do:

• zaburzeń kontroli impulsów,
• zmian neurobiologicznych,
• stopniowego wyniszczenia psychicznego i fizycznego.

Uzależnienie opioidowe – jedno z najgroźniejszych uzależnień

Uzależnienie od opioidów, takich jak heroina czy fentanyl, uznawane jest za jedną z najbardziej śmiertelnych form uzależnienia.

Objawy obejmują:

• ekstremalny głód narkotykowy,
• silne objawy abstynencyjne,
• wyniszczenie organizmu,
• depresję oddechową,
• wysokie ryzyko przedawkowania.

W wielu krajach świata obserwuje się obecnie kryzys opioidowy związany z nadużywaniem leków przeciwbólowych i fentanylu.

Uzależnienie od nikotyny – dlaczego papierosy uzależniają tak silnie?

Uzależnienie od papierosów – mechanizm biologiczny

Nikotyna należy do najsilniej uzależniających substancji psychoaktywnych.

Działa bardzo szybko:

• zwiększa poziom dopaminy,
• chwilowo poprawia koncentrację,
• redukuje napięcie,
• wywołuje krótkotrwałe uczucie ulgi.

Mózg bardzo szybko uczy się kojarzyć papierosa z:

• odpoczynkiem,
• stresem,
• relaksem,
• nagrodą.

Uzależnienie od nikotyny – objawy odstawienia

Osoby rzucające palenie często doświadczają:

• drażliwości,
• silnego napięcia,
• problemów z koncentracją,
• bezsenności,
• wzmożonego apetytu,
• obniżonego nastroju.

To właśnie objawy abstynencyjne sprawiają, że nikotynizm jest tak trudny do pokonania.

Uzależnienie od leków – ukryty problem współczesnej psychiatrii

Uzależnienie od benzodiazepin i leków uspokajających

Wiele osób uzależnia się od leków przyjmowanych początkowo zgodnie z zaleceniami lekarza.

Największe ryzyko dotyczy:

• benzodiazepin,
• leków nasennych,
• opioidowych leków przeciwbólowych.

Pacjent początkowo odczuwa ulgę:

• lepiej śpi,
• mniej się stresuje,
• łatwiej radzi sobie z lękiem.

Po pewnym czasie pojawia się jednak:

• tolerancja,
• konieczność zwiększania dawki,
• zależność psychiczna i fizyczna.

Uzależnienie od leków – objawy

Do typowych objawów należą:

• przyjmowanie większych dawek niż zalecono,
• obsesyjne myślenie o leku,
• lęk przed odstawieniem,
• ukrywanie ilości przyjmowanych tabletek,
• poszukiwanie recept u różnych lekarzy.

Uzależnienie behawioralne

Uzależnienia behawioralne nie wymagają substancji chemicznej. Człowiek uzależnia się od samej czynności.

Najczęstsze uzależnienia behawioralne:

• hazard,
• internet,
• gry komputerowe,
• pornografia,
• seks,
• zakupy,
• praca,
• media społecznościowe,
• ćwiczenia fizyczne.

Uzależnienie od hazardu – jedno z najgroźniejszych uzależnień behawioralnych

Uzależnienie od hazardu – jak działa mechanizm gry?

Hazard działa na mózg podobnie jak kokaina czy amfetamina. Kluczową rolę odgrywa nieprzewidywalność nagrody.

Osoba uzależniona:

• obsesyjnie myśli o wygranej,
• wraca do gry mimo strat,
• pożycza pieniądze,
• ukrywa długi,
• zaniedbuje rodzinę i pracę.

Uzależnienie od hazardu – skutki psychiczne

Hazard bardzo często prowadzi do:

• depresji,
• prób samobójczych,
• rozpadu rodzin,
• bankructwa,
• izolacji społecznej.

Według badań publikowanych przez American Psychological Association osoby uzależnione od hazardu mają wyjątkowo wysokie ryzyko samobójstw.

Uzależnienie od internetu – epidemia XXI wieku

Uzależnienie od internetu – dlaczego smartfony tak silnie wpływają na psychikę?

Nowoczesne aplikacje są projektowane w taki sposób, aby maksymalnie angażować uwagę użytkownika.

Media społecznościowe wykorzystują:

• system nagród,
• powiadomienia,
• mechanizmy dopaminowe,
• nieskończone przewijanie treści.

Mózg zaczyna stale oczekiwać nowych bodźców i szybkiej gratyfikacji.

Uzależnienie od social mediów – objawy

Do najczęstszych objawów należą:

• kompulsywne sprawdzanie telefonu,
• lęk bez internetu,
• trudności z koncentracją,
• problemy ze snem,
• obniżona samoocena,
• porównywanie się z innymi,
• izolacja społeczna.

Uzależnienie od gier komputerowych – kiedy rozrywka staje się zaburzeniem?

Uzależnienie od gier – mechanizmy psychologiczne

Gry komputerowe oferują:

• natychmiastową nagrodę,
• poczucie sukcesu,
• ucieczkę od problemów,
• możliwość budowania alternatywnej tożsamości.

Dla wielu osób świat gry staje się bardziej atrakcyjny niż rzeczywistość.

Uzależnienie od gier komputerowych – objawy

Objawy obejmują:

• wielogodzinne granie,
• zaniedbywanie szkoły lub pracy,
• problemy ze snem,
• izolację społeczną,
• agresję po przerwaniu gry,
• utratę zainteresowań.

WHO oficjalnie uznała gaming disorder za zaburzenie psychiczne w klasyfikacji ICD-11.

Uzależnienie od pornografii – coraz częstszy problem psychoseksualny

Uzależnienie od pornografii – wpływ na mózg

Pornografia internetowa dostarcza mózgowi ogromnej ilości intensywnych bodźców seksualnych.

Długotrwałe korzystanie może prowadzić do:

• desensytyzacji,
• problemów z libido,
• zaburzeń erekcji,
• trudności w relacjach,
• nierealistycznych oczekiwań seksualnych.

Uzależnienie seksualne – objawy

Objawy mogą obejmować:

• kompulsywne zachowania seksualne,
• utratę kontroli,
• ryzykowne kontakty seksualne,
• zaniedbywanie relacji,
• poczucie wstydu i winy.

Uzależnienie od zakupów – kompulsywne kupowanie jako regulacja emocji

Zakupoholizm – dlaczego kupowanie uzależnia?

Zakupy często pełnią funkcję:

• poprawy nastroju,
• redukcji stresu,
• budowania poczucia wartości,
• chwilowej ucieczki od emocji.

Największa przyjemność pojawia się zwykle nie po zakupie, ale w momencie samego podejmowania decyzji zakupowej.

Uzależnienie od zakupów – skutki

Zakupoholizm prowadzi często do:

• długów,
• konfliktów rodzinnych,
• depresji,
• poczucia pustki,
• ukrywania wydatków.

Uzależnienie od pracy – społecznie nagradzane uzależnienie

Pracoholizm – dlaczego bywa trudny do rozpoznania?

W przeciwieństwie do wielu innych uzależnień pracoholizm bywa społecznie podziwiany.

Osoba uzależniona od pracy:

• nie potrafi odpoczywać,
• odczuwa lęk podczas bezczynności,
• zaniedbuje rodzinę,
• stale myśli o obowiązkach,
• ignoruje zmęczenie organizmu.

Uzależnienie od pracy – konsekwencje psychiczne

Przewlekły pracoholizm może prowadzić do:

• wypalenia zawodowego,
• depresji,
• zaburzeń lękowych,
• problemów psychosomatycznych,
• rozpadu relacji rodzinnych.

Uzależnienie emocjonalne – kiedy relacja staje się psychologicznym przymusem?

Uzależnienie od drugiej osoby – mechanizm psychiczny

Osoba uzależniona emocjonalnie:

• panicznie boi się samotności, lub odrzucenia
• podporządkowuje życie partnerowi,
• zaniedbuje własne potrzeby,
• akceptuje przemoc lub manipulację,
• nie potrafi zakończyć toksycznej relacji.

Uzależnienie emocjonalne – skutki psychiczne

Długotrwałe funkcjonowanie w toksycznej relacji może prowadzić do:

• depresji,
• utraty poczucia własnej wartości,
• chronicznego lęku,
• wyczerpania emocjonalnego,
• zaburzeń psychosomatycznych.

Uzależnienia – czynniki ryzyka i przyczyny

Nie istnieje jedna przyczyna uzależnienia. Najczęściej jest to wynik współdziałania wielu czynników biologicznych, psychologicznych i społecznych.

Czynniki biologiczne w uzależnieniach

Badania genetyczne pokazują, że część osób ma większą podatność na rozwój uzależnień.

Znaczenie mają:

• genetyka,
• neurobiologia mózgu,
• zaburzenia neuroprzekaźników,
• impulsywność,
• ADHD,
• zaburzenia nastroju.

Czynniki psychologiczne w uzależnieniach

Do najważniejszych należą:

• niska samoocena,
• przewlekły stres,
• trauma,
• depresja,
• zaburzenia lękowe,
• trudności emocjonalne,
• brak umiejętności regulacji emocji.

Wiele osób używa substancji lub zachowań uzależniających jako formy „samoleczenia”.

Czynniki społeczne w uzależnieniach

Ogromne znaczenie mają:

• środowisko rodzinne,
• przemoc,
• zaniedbanie emocjonalne,
• presja grupy,
• łatwa dostępność substancji,
• izolacja społeczna,
• problemy ekonomiczne.

Uzależnienie u dzieci i młodzieży – objawy, które powinny niepokoić

Uzależnienia u dzieci i nastolatków rozwijają się często szybciej niż u dorosłych, ponieważ młody mózg jest bardziej podatny na działanie substancji i mechanizmów nagrody.

Uzależnienie u dzieci – najczęstsze sygnały ostrzegawcze

Rodzice powinni zwrócić uwagę na:

• nagłe zmiany zachowania,
• izolację,
• spadek ocen,
• problemy z koncentracją,
• agresję,
• tajemniczość,
• problemy ze snem,
• zaniedbywanie obowiązków,
• zmiany grupy znajomych,
• ukrywanie telefonu lub komputera,
• kradzieże pieniędzy.

Diagnoza uzależnienia – jak wygląda profesjonalne rozpoznanie?

Prawidłowe rozpoznanie problemu może się różnić w zależności od indywidualnej sytuacji.

Diagnoza uzależnienia u dorosłych

Profesjonalna diagnoza uzależnień opiera się na:

• wywiadzie klinicznym,
• analizie historii życia,
• ocenie funkcjonowania psychicznego,
• badaniu objawów uzależnienia,
• testach psychologicznych,
• analizie konsekwencji używania substancji lub zachowań.

Specjalista ocenia między innymi:

• utratę kontroli,
• głód uzależnieniowy,
• tolerancję,
• objawy abstynencyjne,
• wpływ uzależnienia na życie społeczne.

Najczęściej wykorzystywane są kryteria diagnostyczne DSM-5 oraz ICD-11.

Profesjonalne informacje diagnostyczne można znaleźć między innymi w DSM-5 Overview – American Psychiatric Association

oraz ICD-11 – World Health Organization

.

Diagnoza uzależnienia u dzieci i młodzieży

Diagnoza dzieci jest bardziej złożona niż u dorosłych.

Specjalista analizuje:

• środowisko rodzinne,
• rozwój emocjonalny,
• funkcjonowanie szkolne,
• relacje społeczne,
• zachowania ryzykowne,
• korzystanie z internetu i mediów.

W proces diagnozy często zaangażowani są:

• psycholog,
• psychiatra dziecięcy,
• terapeuta uzależnień,
• pedagog,
• rodzice,
• szkoła.

Uzależnienia a relacje międzyludzkie

Uzależnienie niemal zawsze wpływa destrukcyjnie na relacje interpersonalne.

Osoba uzależniona często:

• wycofuje się emocjonalnie,
• staje się nieprzewidywalna,
• manipuluje,
• kłamie,
• zaniedbuje rodzinę,
• izoluje się społecznie.

Bliscy zaczynają żyć w chronicznym stresie, napięciu i poczuciu niepewności.

Uzależnienie w związku – jak niszczy relacje partnerskie?

Uzależnienie bardzo często prowadzi do:

• utraty zaufania,
• zdrad,
• przemocy,
• problemów finansowych,
• współuzależnienia,
• rozpadu relacji.

Partner osoby uzależnionej może doświadczać:

• przewlekłego lęku,
• poczucia winy,
• bezsilności,
• wyczerpania emocjonalnego,
• depresji.

Uzależnienie a rodzina – mechanizmy współuzależnienia

Rodzina osoby uzależnionej często organizuje całe życie wokół problemu uzależnienia.

Pojawiają się charakterystyczne mechanizmy:

• zaprzeczanie,
• ukrywanie problemu,
• kontrolowanie osoby uzależnionej,
• nadmierne poświęcanie się,
• ratowanie przed konsekwencjami.

To zjawisko określa się jako współuzależnienie.

Uzależnienia u dzieci osób uzależnionych – syndrom DDA

Dorosłe Dzieci Alkoholików (DDA) to osoby wychowujące się w rodzinach z problemem alkoholowym lub innym uzależnieniem.

Często doświadczają:

• chronicznego lęku,
• problemów z relacjami,
• trudności emocjonalnych,
• perfekcjonizmu,
• niskiego poczucia własnej wartości,
• trudności z zaufaniem.

Terapia uzależnienia – czy można wyjść z uzależnienia?

Tak. Współczesna psychoterapia uzależnień potrafi być niezwykle skuteczna, szczególnie jeśli leczenie zostanie rozpoczęte odpowiednio wcześnie.

Uzależnienie jest jednak zaburzeniem przewlekłym, dlatego terapia często wymaga:

• długoterminowej pracy,
• systematyczności,
• wsparcia społecznego,
• zmiany stylu życia.

Psychoterapia uzależnień – najważniejsze nurty terapeutyczne

Nie istnieje jeden idealny nurt terapeutyczny do leczenia wszystkich rodzajów uzależnień, poniżej przedstawiamy bardzo skrótowo wybrane metody pracy nad problemem. Jeśli chcesz poznać wszystkie najbardziej popularne nurty terapeutyczne skorzystaj z linku poniżej.

Terapia poznawczo-behawioralna uzależnień (CBT)

To jeden z najlepiej przebadanych nurtów terapii uzależnień.

Terapia CBT pomaga:

• rozpoznawać mechanizmy uzależnienia,
• identyfikować wyzwalacze,
• zmieniać destrukcyjne schematy myślenia,
• rozwijać strategie radzenia sobie z głodem.

Więcej informacji można znaleźć na stronie Beck Institute for Cognitive Behavior Therapy

.

Terapia motywująca uzależnienia

Skupia się na zwiększaniu motywacji do zmiany.

Terapeuta pomaga pacjentowi:

• zrozumieć konsekwencje uzależnienia,
• odnaleźć własne cele,
• wzmacniać poczucie sprawczości.

Psychoterapia psychodynamiczna uzależnień

Koncentruje się na:

• nieświadomych konfliktach,
• traumach,
• relacjach z dzieciństwa,
• emocjonalnych źródłach uzależnienia.

Terapia systemowa uzależnień

Bardzo ważna szczególnie w pracy z rodziną.

Zakłada, że uzależnienie wpływa na cały system rodzinny, dlatego terapia obejmuje również bliskich pacjenta.

Terapia grupowa uzależnień

Pozwala:

• zmniejszyć poczucie izolacji,
• otrzymać wsparcie,
• uczyć się od innych osób,
• rozwijać umiejętności społeczne.

Uzależnienie a farmakoterapia

W części przypadków stosuje się również leczenie farmakologiczne.

Farmakoterapia może pomagać:

• zmniejszać głód,
• stabilizować nastrój,
• leczyć depresję lub lęk,
• ograniczać ryzyko nawrotów.

Leczenie powinno być prowadzone przez psychiatrę.

Terapia uzależnienia – jak wygląda leczenie krok po kroku?

Proces terapii zwykle obejmuje:

1. diagnozę,
2. detoks,
3. terapię indywidualną,
4. terapię grupową,
5. psychoedukację,
6. pracę nad emocjami,
7. naukę nowych strategii radzenia sobie,
8. profilaktykę nawrotów,
9. wsparcie po terapii.

Uzależnienie i nawroty – dlaczego powrót do nałogu jest częścią choroby?

Nawrót nie oznacza porażki. Jest częstym elementem procesu zdrowienia.

Przyczyny nawrotów obejmują:

• stres,
• samotność,
• kontakt z substancją,
• nierozwiązane problemy emocjonalne,
• brak wsparcia,
• nadmierną pewność siebie.

Nowoczesna terapia skupia się na profilaktyce nawrotów i budowaniu odporności psychicznej.

Psycholog uzależnień – jak wybrać dobrego specjalistę?

Wybór specjalisty ma ogromne znaczenie dla skuteczności terapii.

Dobry psychoterapeuta uzależnień powinien:

• posiadać certyfikaty terapeuty uzależnień,
• mieć doświadczenie kliniczne,
• pracować zgodnie z aktualną wiedzą naukową,
• regularnie uczestniczyć w superwizji,
• budować relację opartą na bezpieczeństwie i zaufaniu,
• umieć pracować z rodziną pacjenta.

W Polsce warto sprawdzać specjalistów między innymi poprzez:

• Polskie Towarzystwo Psychiatryczne
• Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom
• Polskie Towarzystwo Psychologiczne

Uzależnienia a depresja, ADHD i zaburzenia lękowe

Uzależnienia bardzo często współwystępują z innymi zaburzeniami psychicznymi.

Najczęściej są to:

• depresja,
• ADHD,
• zaburzenia lękowe,
• PTSD,
• zaburzenia osobowości,
• zaburzenia odżywiania.

W takich przypadkach konieczna jest kompleksowa diagnoza oraz równoległe leczenie wszystkich trudności psychicznych.

Uzależnienie cyfrowe – nowe zagrożenie współczesności

W ostatnich latach ogromnie wzrosła liczba osób uzależnionych od:

• smartfonów,
• social mediów,
• TikToka,
• pornografii internetowej,
• gier online.

Mechanizmy tych uzależnień są podobne do uzależnień chemicznych – mózg stale oczekuje szybkiej nagrody i natychmiastowej stymulacji.

Uzależnienia – objawy, których nie wolno ignorować

Do najczęstszych objawów należą:

• utrata kontroli,
• obsesyjne myślenie o substancji lub czynności,
• zaniedbywanie obowiązków,
• problemy finansowe,
• wybuchy agresji,
• izolacja,
• bezsenność,
• wahania nastroju,
• ukrywanie zachowań,
• poczucie winy,
• utrata zainteresowań.

Jeżeli objawy utrzymują się przez dłuższy czas, warto jak najszybciej skonsultować się ze specjalistą.

Uzależnienie – kiedy należy zgłosić się po pomoc?

Pomoc warto rozważyć już wtedy, gdy:

• pojawia się utrata kontroli,
• relacje zaczynają się pogarszać,
• uzależnienie wpływa na pracę lub szkołę,
• pojawia się przymus,
• występują objawy odstawienia,
• bliscy wyrażają niepokój.

Im wcześniej rozpocznie się terapia uzależnienia, tym większe szanse na skuteczne leczenie.

Uzależnienia – podsumowanie

Uzależnienia są poważnymi zaburzeniami psychicznymi, które wpływają na funkcjonowanie całego człowieka – jego emocji, relacji, zdrowia fizycznego i życia społecznego. Współczesna nauka jednoznacznie pokazuje, że uzależnienie nie jest „słabością charakteru”, lecz złożonym zaburzeniem neurobiologicznym i psychologicznym wymagającym profesjonalnego leczenia.

Najważniejsze jest jednak to, że uzależnienia można skutecznie leczyć. Odpowiednio dobrana psychoterapia uzależnień, wsparcie rodziny, profesjonalna diagnoza uzależnienia oraz współpraca z doświadczonym psychologiem uzależnień lub psychoterapeutą uzależnień mogą całkowicie zmienić życie pacjenta.

Uzależnienia należą do najbardziej złożonych zaburzeń psychicznych współczesnego świata. Mogą dotyczyć substancji psychoaktywnych, zachowań, relacji, technologii i wielu innych obszarów życia. Ich wspólnym mianownikiem jest utrata kontroli, przymus oraz podporządkowanie życia uzależniającemu bodźcowi mimo poważnych konsekwencji psychicznych, zdrowotnych i społecznych.

Najważniejsze jest jednak szybkie rozpoznanie problemu. Im wcześniej osoba uzależniona otrzyma profesjonalną pomoc, tym większe szanse na skuteczne leczenie, odbudowę relacji rodzinnych oraz odzyskanie zdrowia psychicznego i emocjonalnego.

Wczesne rozpoznanie objawów uzależnienia i szybkie zgłoszenie się po pomoc często pozwalają uniknąć wieloletnich konsekwencji zdrowotnych, rodzinnych i społecznych. Dlatego każda osoba, która zauważa u siebie lub bliskich niepokojące symptomy, powinna potraktować je poważnie i skorzystać z profesjonalnego wsparcia specjalisty.